Velimirijanum

Svrha i osnivanje zadužbine

V elimirijanum je zadužbina osnovana testamentom Velimira Mihaila Teodorovića iz 1889. godine, sa jasno definisanim ciljem da njena imovina bude trajno odvojena od državne imovine i upotrebljavana isključivo za opšte dobro.

Osnivač je izričito odredio da zadužbina služi razvoju nauke, umetnosti, trgovine, industrije i zanatstva u Srbiji, kao i da njome upravlja jedino i isključivo Državni savet Kraljevine Srbije.

Iako je zadužbina formalno nastala još za života osnivača, usled dugotrajnih sudskih sporova i nasledničkih zahteva, njeni fondovi su tek deset godina nakon Velimirove smrti mogli biti korišćeni u skladu sa testamentom.

Upravljanje i rad

Nakon donošenja Zakona o radu zadužbine 1905. godine, Državni savet je svake godine objavljivao javne izveštaje o prihodima i rashodima Velimirijanuma i raspisivao konkurse za dodelu pomoći iz zadužbinskih sredstava.

Prvi upravnik zadužbine bio je Nikola Pašić, dok je kasnije raspolaganje sredstvima povereno Srpskom privrednom društvu „Privrednik“. Sredstvima zadužbine finansirane su brojne obrazovne, naučne i humanitarne ustanove.

Delatnost i uticaj

Od 1935. do 1940. godine redovnu pomoć iz fonda primale su brojne humanitarne i dobrotvorne institucije, Srpska akademija nauka, Beogradski univerzitet, kao i škole širom zemlje.

Velimirijanum je svake godine otkupljivao knjige i časopise koje je poklanjao gimnazijama, učiteljskim i seoskim školama, dok su primerci ostajali u zadužbinskoj biblioteci. Deset procenata prihoda sistematski je izdvajano za uređenje i ulepšavanje Beograda.

Sudbina nakon 1945. godine

Nakon Drugog svetskog rata zadužbina je teško oštećena, a ukidanjem Državnog saveta 1945. godine upravu je preuzelo Ministarstvo prosvete. Poslednja zabeležena pomoć iz fonda dodeljena je 1971. godine.

Zadužbina Velimirijanum formalno postoji i danas, ali više ne obavlja svoju prvobitnu delatnost.