ЋИРLATEN

Vremenska linija

Od Nemanjine Studenice do zadužbina 20. veka.

Godina pri zadužbini je godina podizanja ili osnivanja prema podacima registra. Kod zadužbinara navedena je godina rođenja. Događaji iz šire istorije dodati su radi orijentacije.

Srednji vek (do 1500)

  1. r. 1113
    Zadužbinar

    Stefan Nemanja

    Veliki župan. Rodonačelnik dinastije Nemanjića i tvorac moćne srpske države. Zamonašio se kao Simeon.

  2. r. 1165
    Zadužbinar

    Stefan Prvovenčani

    Prvi kralj. Prvi krunisani kralj Srbije i ktitor manastira Žiče.

  3. 1166
    Zadužbina

    Manastir Sv. Nikole

    Kuršumlija. Prva zadužbina Stefana Nemanje iz 12. veka.

  4. 1171
    Zadužbina

    Đurđevi Stupovi

    Novi Pazar (Stari Ras). Zadužbina Stefana Nemanje iz 12. veka, podignuta u znak zahvalnosti Svetom Đorđu.

  5. r. 1175
    Zadužbinar

    Rastko Nemanjić

    Prosvetitelj. Prvi srpski arhiepiskop, prosvetitelj i ktitor. Rođen u prestonom Rasu.

  6. 1190
    Zadužbina

    Manastir Studenica

    Kraljevo. Zadužbina Stefana Nemanje.

  7. 1195
    Zadužbina

    Manastir Pridvorica

    Pridvorica, Ivanjica. Manastir iz 12. veka, zadužbina Nemanjića.

  8. 1198
    Zadužbina

    Manastir Hilandar

    Sveta Gora (Atos), Grčka. Carska lavra Nemanjića, najveća srpska svetinja i zadužbina Svetog Save i Svetog Simeona.

  9. r. 1198
    Zadužbinar

    Stefan Vladislav

    Kralj. Ktitor Mileševe koji je preneo mošti Svetog Save iz Bugarske u Srbiju.

  10. 1206
    Zadužbina

    Manastir Žiča

    Kraljevo. Srpska krunidbena crkva.

  11. 1219
    Istorijski kontekst

    Srpska crkva postaje autokefalna

    Sveti Sava postaje prvi srpski arhiepiskop.

  12. 1219
    Zadužbina

    Manastir Mileševa

    Prijepolje. Dom Belog anđela.

  13. r. 1223
    Zadužbinar

    Stefan Uroš I

    Kralj. Vladar koji je podigao Sopoćane i podstakao razvoj rudarstva u Srbiji.

  14. r. 1236
    Zadužbinar

    Jelena Anžujska

    Kraljica. Francuska plemkinja i srpska kraljica, ktitorka manastira Gradac.

  15. r. 1253
    Zadužbinar

    Stefan Uroš II Milutin

    Najveći graditelj. Podigao je i obnovio preko 40 crkava i manastira. Sveti kralj čije mošti počivaju u Sofiji.

  16. 1260
    Zadužbina

    Manastir Sopoćani

    Novi Pazar. Zadužbina kralja Uroša I.

  17. r. 1276
    Zadužbinar

    Stefan Dečanski

    Kralj. Mučenik i ktitor Visokih Dečana, jedne od najlepših srpskih crkava.

  18. 1277
    Zadužbina

    Manastir Gradac

    Raška. Zadužbina Jelene Anžujske.

  19. 1313
    Zadužbina

    Manastir Banjska

    Zvečan, KiM. Grobna crkva kralja Milutina.

  20. 1321
    Zadužbina

    Manastir Gračanica

    Gračanica, KiM. Zadužbina kralja Milutina.

  21. 1327
    Zadužbina

    Visoki Dečani

    Dečani, KiM. Zadužbina Stefana Dečanskog.

  22. r. 1329
    Zadužbinar

    Lazar Hrebeljanović

    Sveti knez. Kosovski mučenik, vladar Moravske Srbije i ktitor Ravanice.

  23. r. 1335
    Zadužbinar

    Milica Hrebeljanović

    Kneginja i monahinja. Mudra vladarka koja je nakon Kosova vodila državu i podigla Ljubostinju.

  24. 1346
    Istorijski kontekst

    Proglašena Srpska patrijaršija

    Stefan Dušan se kruniše za cara.

  25. 1375
    Zadužbina

    Manastir Ravanica

    Ćuprija. Zadužbina kneza Lazara.

  26. 1388
    Zadužbina

    Manastir Ljubostinja

    Trstenik. Zadužbina kneginje Milice.

  27. 1389
    Istorijski kontekst

    Kosovska bitka

    Pogibija kneza Lazara.

Novi vek (1500–1899)

  1. 1690
    Istorijski kontekst

    Velika seoba Srba

    Preselenje Srba u južne delove Ugarske; početak novih centara srpske kulture.

  2. r. 1761
    Zadužbinar

    Sava Popović Tekelija

    Doktor prava. Prvi srpski doktor prava, osnivač Tekelijanuma i doživotni predsednik Matice srpske.

  3. r. 1788
    Zadužbinar

    Platon Atanacković

    Episkop i Dobrotvor. Episkop bački, predsednik Matice srpske i veliki dobrotvor koji je osnovao 'Platoneum' i pomogao osnivanje Srpske pravne akademije.

  4. r. 1800
    Zadužbinar

    Ilija Milosavljević Kolarac

    Trgovac. Ostavio je sav svoj imetak za osnivanje univerziteta i književnog fonda za srpski narod.

  5. r. 1803
    Zadužbinar

    Mihajlo Miša Anastasijević

    Kapetan i trgovac. Dunavski kapetan i najbogatiji Srbin svog vremena koji je svoju palatu poklonio otadžbini.

  6. 1804
    Istorijski kontekst

    Prvi srpski ustanak

    Početak obnove srpske države.

  7. r. 1804
    Zadužbinar

    Sima Andrejević Igumanov

    Trgovac. Prizrenac koji je sav imetak posvetio izdržavanju Bogoslovije i školovanju omladine.

  8. r. 1804
    Zadužbinar

    Stevan Magazinović

    Ministar. Zaveštao imovinu za štampanje i besplatnu podelu knjiga siromašnim đacima.

  9. r. 1806
    Zadužbinar

    Toma Vanđel

    Trgovac. Ugledni trgovac koji je sa suprugom Jelom osnovao fond za pomoć siromašnim zanatlijama.

  10. 1830
    Istorijski kontekst

    Hatišerif o autonomiji Srbije

    Knez Miloš dobija nasledno kneževsko dostojanstvo.

  11. r. 1831
    Zadužbinar

    Đorđe S. Vlajković

    Pukovnik. Oficir koji je izgubio nogu za otadžbinu, a imovinu ostavio za školovanje siromašnih.

  12. r. 1836
    Zadužbinar

    Nikola Čupić

    Prosvetitelj. Unuk Zmaja od Noćaja, osnivač književnog fonda za izdavanje knjiga ('Čupićeva zadužbina').

  13. 1838
    Zadužbina

    Tekelijanum

    Budimpešta, Mađarska. Zadužbina Save Tekelije za srpske studente u Pešti.

  14. r. 1838
    Zadužbinar

    Nikola Spasić

    Privrednik. Predsednik Berze čija je zadužbina gradila bolnice i pomagala siromašne i bolesne.

  15. r. 1841
    Zadužbinar

    Nikola i Evgenija Kiki

    Trgovački par. Bogati trgovci cincarskog porekla, zaveštali imovinu za podizanje bolnice i dve palate.

  16. r. 1842
    Zadužbinar

    Milan Kujundžić Aberdar

    Akademik. Filozof i političar koji je svoju imovinu ('Kujundžićevac') zaveštao Srpskoj akademiji nauka.

  17. r. 1845
    Zadužbinar

    Jovan Jovanović

    Dobrotvor. Veliki dobrotvor koji je svojim zaveštanjem pomogao razvoj srpske prosvete i kulture.

  18. r. 1849
    Zadužbinar

    Velimir Mihailo Teodorović

    Dobrotvor. Vanbračni sin kneza Mihaila, osnivač 'Velimirijanuma' za pomoć umetnosti i nauci.

  19. r. 1851
    Zadužbinar

    Vladimir Vlajko Kalenić

    Obućar. 'Obućar i ekonom' koji je ostavio imanje za pomoć siromašnim studentima.

  20. r. 1854
    Zadužbinar

    Luka Ćelović Trebinjac

    Trgovac i rentijer. Skromni Hercegovac koji je ceo kvart Savamale zaveštao Beogradskom univerzitetu.

  21. r. 1854
    Zadužbinar

    Mihajlo Idvorski Pupin

    Naučnik. Svetski priznat naučnik koji je osnovao fondove za pomoć školi, crkvi i narodnom obrazovanju.

  22. 1861
    Zadužbina

    Palata Platoneum

    Novi Sad. Zadužbina vladike Platona, nekadašnje sedište Matice srpske, a danas dom Ogranka SANU u Novom Sadu.

  23. 1863
    Zadužbina

    Kapetan Mišino zdanje

    Beograd (Studentski trg). Sedište Rektorata Univerziteta u Beogradu, zadužbina Miše Anastasijevića.

  24. 1870
    Zadužbina

    Hotel 'Opera'

    Beograd (Centar). Zdanje između ulica Makedonske i Braće Jugovića koje je činilo osnovu Fonda Tome Vanđela.

  25. 1874
    Zadužbina

    Zadužbina S. Magazinovića

    Beograd. Fond za udžbenike.

  26. 1874
    Zadužbina

    Čupićeva zadužbina

    Beograd. Književni fond Nikole Čupića za izdavanje knjiga i nagrađivanje pisaca, čiji je odbor počeo rad 1874. godine.

  27. 1878
    Istorijski kontekst

    Berlinski kongres

    Srbija postaje nezavisna država.

  28. 1889
    Zadužbina

    Palata Zadužbine Nikole Spasića

    Knez Mihailova 33, Beograd. Monumentalna palata iz 1889. godine, delo arhitekte Konstantina A. Jovanovića i sedište Zadužbine.

  29. 1889
    Zadužbina

    Zgrada u Knez Mihailovoj 37

    Knez Mihailova 37, Beograd. Stambeno-poslovna zgrada u vlasništvu Zadužbine.

  30. 1889
    Zadužbina

    Velimirijanum

    Beograd. Zadužbina Velimira Mihaila Teodorovića iz 1889. za razvoj nauke, umetnosti, trgovine, industrije i zanatstva u Srbiji.

20. vek i danas

  1. 1900
    Zadužbina

    Palata Kiki

    Beograd (Centar). Velelepna palata na uglu Knez Mihailove i Kralja Petra.

  2. 1903
    Zadužbina

    Palata u Karađorđevoj 65

    Beograd (Savamala). Jedna od najlepših zgrada u ostavštini Luke Ćelovića.

  3. 1903
    Zadužbina

    Hram Svetog Trifuna

    Topčidersko groblje, Beograd. Zadužbinska crkva na Topčideru u kojoj počiva Nikola Spasić.

  4. 1907
    Zadužbina

    Zadužbina Vlajka Kalenića

    Beograd (Svetogorska). Zgrada u Svetogorskoj ulici, zadužbina obućara Vlajka Kalenića.

  5. 1908
    Zadužbina

    Đačko sklonište

    Beograd. Đačko sklonište za siromašne đake u Beogradu.

  6. 1910
    Zadužbina

    Park Luke Ćelovića

    Beograd (Savamala). Park kod Ekonomskog fakulteta koji je Luka poklonio gradu.

  7. 1910
    Zadužbina

    Zgrada u Marka Kraljevića

    Beograd (Savamala). Zgrada na broju 1.

  8. 1912
    Zadužbina

    Zgrade u Gavrila Principa

    Beograd (Savamala). Zgrade na broju 14 i 16.

  9. 1912
    Zadužbina

    Zgrade u Koče Popovića

    Beograd (Savamala). Niz zgrada u bivšoj Zagrebačkoj ulici (1, 3-9).

  10. 1912
    Zadužbina

    Spasićev pasaž

    Knez Mihailova 19, Beograd. Trgovačko-stambeni kompleks koji povezuje Knez Mihailovu i Obilićev venac.

  11. 1912
    Zadužbina

    Zgrada na Obilićevom vencu

    Obilićev venac 17, Beograd. Stambeno-poslovna zgrada Zadužbine sa pogledom na park Vojvode Vuka.

  12. 1918
    Istorijski kontekst

    Ujedinjenje u Kraljevinu SHS

    Stvaranje nove države južnoslovenskih naroda.

  13. 1929
    Zadužbina

    Dom trgovačkih omladinaca

    Beograd (Stari grad). Zgrada Trgovačke škole, lični legat Evgenije Kiki.

  14. 1929
    Zadužbina

    Zgrada u Knez Mihailovoj 47

    Knez Mihailova 47, Beograd. Velelepna zgrada na uglu Knez Mihailove i Ulice kralja Petra.

  15. 1929
    Zadužbina

    Palata Sloga

    Andrićev venac 1, Beograd. Monumentalna palata koja pripada Zadužbini Milivoja Jovanovića i Luke Ćelovića.

  16. 1931
    Zadužbina

    Čukur česma

    Beograd (Dorćol). Spomenik dečaku Savi Petkoviću, izgrađen iz Fonda Tome Vanđela.

  17. 1932
    Zadužbina

    Kolarčeva zadužbina

    Beograd (Studentski trg). Narodni univerzitet i koncertna dvorana, zadužbina Ilije M. Kolarca.

  18. 1932
    Zadužbina

    Zadužbina Đorđa Vlajkovića

    Beograd. Zgrada fonda u Vlajkovićevoj.

  19. 1934
    Zadužbina

    Bolnica u Kumanovu

    Kumanovo, Severna Makedonija. Bolnica koju je Zadužbina podigla za narod Južne Srbije (danas Severna Makedonija).

  20. 1934
    Zadužbina

    Bolnica u Krupnju

    Krupanj. Zdravstvena ustanova poklonjena narodu Rađevine.

  21. 1935
    Zadužbina

    KBC Zvezdara (Gradska bolnica)

    Dimitrija Tucovića 161, Beograd. Paviljon Nikole Spasića, prva gradska bolnica koju je zadužbina poklonila Beogradu.

  22. 1935
    Zadužbina

    Dom za stara i iznemogla lica

    Knjaževac. Dom za iznemogle građane u Knjaževcu.

  23. 1936
    Zadužbina

    Narodni dom

    Idvor. Zadužbina u Idvoru.

  24. 1937
    Zadužbina

    Spasićev paviljon

    Staro Sajmište, Beograd. Prvi izložbeni paviljon Kraljevine Jugoslavije na Sajmištu.

  25. 1938
    Zadužbina

    Igumanova palata

    Beograd (Terazije). Zadužbina Sime Andrejevića Igumanova Prizrenskoj bogosloviji.

  26. 1940
    Zadužbina

    Bolnica 'Nikola i Evgenija Kiki'

    Beograd (Savski venac). Bolnica za siromašne trgovce, danas Klinika za opekotine KCS.

  27. 2010
    Istorijski kontekst

    Zakon o zadužbinama, fondacijama i fondovima

    Savremeni pravni okvir zadužbinarstva u Srbiji.

Literatura i izvori

Spisak je namenjen daljem čitanju i proveri podataka. Mrežni izvori su provereni 30. septembra 2026; knjige i srednjovekovni izvori navedeni su kao preporuka, a ne kao izvor pojedinačnih navoda na stranici.

Mrežni izvori

Literatura za dalje čitanje

  • Sima Ćirković, Srbi među evropskim narodima. Beograd: Equilibrium, 2004.
  • Istorija srpskog naroda, knj. I–VI. Beograd: Srpska književna zadruga, 1981–1994.