Prosveta, školovanje i stipendije
Od Tekelijanuma do Velimirijanuma
Od 19. veka zadužbinarstvo se sve više usmerava na školovanje. Sava Tekelija je osnovao Tekelijanum za srpske studente u Pešti, Sima Andrejević Igumanov je ostavio palatu Prizrenskoj bogosloviji, a Ilija Kolarac Narodni univerzitet i koncertnu dvoranu.
Čupićeva zadužbina, Velimirijanum, Magazinovićeva zadužbina i Zadužbina Đoke Jovanovića pokazuju da su dobrotvori podržavali književnost, nauku, udžbenike i siromašne đake.
Zadužbine (10)
Budimpešta, Mađarska
Tekelijanum
1838
Beograd (Terazije)
Igumanova palata
1938
Beograd (Studentski trg)
Kolarčeva zadužbina
1932
Beograd (Studentski trg)
Kapetan Mišino zdanje
1863
Beograd
Đačko sklonište
1908
Beograd (Stari grad)
Dom trgovačkih omladinaca
1929
Beograd
Zadužbina S. Magazinovića
1874
Beograd
Čupićeva zadužbina
1874
Beograd
Velimirijanum
1889
Beograd
Zadužbina Đoke Jovanovića
Zadužbinari (7)
Doktor prava
Sava Popović Tekelija
r. 1761
Trgovac
Ilija Milosavljević Kolarac
r. 1800
Kapetan i trgovac
Mihajlo Miša Anastasijević
r. 1803
Trgovac
Sima Andrejević Igumanov
r. 1804
Ministar
Stevan Magazinović
r. 1804
Dobrotvor
Velimir Mihailo Teodorović
r. 1849
Prosvetitelj
Nikola Čupić
r. 1836
Druge tematske celine
Literatura i izvori
Spisak je namenjen daljem čitanju i proveri podataka. Mrežni izvori su provereni 30. septembra 2026; knjige i srednjovekovni izvori navedeni su kao preporuka, a ne kao izvor pojedinačnih navoda na stranici.
Mrežni izvori
- Lazar Mečkić, „Osnivanje Tekelijanuma”, Novi Bečej (stranica o Teodoru Pavloviću)
- Zadužbina Ilije M. Kolarca, „O zadužbini”
Literatura za dalje čitanje
- Irena Zečević, Aleksandar Radović, „Biblioteka Matice srpske na osnovu bibliotečke građe i izvora iz posebnih zbirki BMS”, Bibliotekarstvo Srpske 8 (2019), 36–57.
- Srpski biografski rečnik. Novi Sad: Matica srpska, 2004–.
- Istorija srpskog naroda, knj. I–VI. Beograd: Srpska književna zadruga, 1981–1994.