Velimir Mihailo Teodorović

Jedini Obrenović koji je sve ostavio Srbiji

V elimir Mihailo Teodorović (1849–1898) bio je srpski dobrotvor, zadužbinar i vanbračni sin kneza Mihaila Obrenovića. Posebno mesto u istoriji srpskog zadužbinarstva zauzima kao jedini pripadnik dinastije Obrenović koji je celokupnu svoju imovinu ostavio Srbiji.

Prema testamentu iz 1889. godine, za jedinog naslednika svoje pokretne i nepokretne imovine odredio je Kraljevinu Srbiju. Testament je dopunjen 1893. godine, kada je legat ostavljen njegovoj polusestri Terezi Šuster u vidu šume, iz čijih prihoda joj je do kraja života isplaćivana renta u nemačkim markama — sve do 1944. godine.

Prema jasno izraženoj želji zadužbina je morala biti izdvojena od državne imovine i osnovana pod imenom „Velimirijanum“. Njen osnovni cilj bio je unapređenje nauke, umetnosti, trgovine, industrije i zanatstva, a upravljanje fondom povereno je isključivo Državnom savetu.

Borba za opstanak zadužbine

Nakon Velimirove smrti usledili su dugotrajni i skupi sudski sporovi, uključujući procese pred rumunskim sudovima. Nasledstvo su osporavali brojni potomci porodice Obrenović, među kojima su bili potomci Mihailove sestre Petrije i kraljica Natalija.

Imanje Negoja u okrugu Dolž moralo je biti prodato 1904. godine, a Državni savet je primio oko 1.700.000 zlatnih dinara. Zakon o radu zadužbine potpisao je 1905. godine kralj Petar I Karađorđević, čime je stvoren pravni okvir za njeno delovanje.

Delovanje Velimirijanuma

Zadužbina je finansirala brojne humanitarne, prosvetne i kulturne aktivnosti. Redovno su dodeljivana sredstva Srpskoj akademiji nauka, Beogradskom univerzitetu, kao i mnogim školama širom zemlje. Svake godine 10% prihoda bilo je namenjeno unapređenju i ulepšavanju Beograda.

Velimirijanum je otkupljivao knjige i časopise i slao ih gimnazijama, učiteljskim i seoskim školama, dok je deo fonda ostajao u zadužbinskoj biblioteci. Zadužbina je uspešno radila sve do 1945. godine, kada je nakon ukidanja Državnog saveta njena uprava preneta na Ministarstvo prosvete.

Poslednja poznata pomoć iz fonda dodeljena je 1971. godine pesniku Srboljubu Mitiću. Zadužbina formalno postoji i danas, ali više ne funkcioniše.