Nemanjićka zadužbinarska loza
Od Studenice do Visokih Dečana
Dinastija Nemanjića je zadužbinarstvo učinila državnim programom. Stefan Nemanja je podigao Studenicu, Đurđeve stupove i crkvu Svetog Nikole u Kuršumliji, a zajedno sa sinom Rastkom, potonjim Svetim Savom, obnovio je Hilandar na Svetoj gori.
Njegovi naslednici nastavili su po istom obrascu: Žiča je zadužbina Stefana Prvovenčanog i Svetog Save, Mileševa Stefana Vladislava, Sopoćani Uroša I, Gradac Jelene Anžujske, Banjska i Gračanica Stefana Milutina, a Visoki Dečani Stefana Dečanskog. Tako je nastao niz zdanja koje i danas određuje sliku srednjovekovne Srbije.
Zadužbine (12)
Kuršumlija
Manastir Sv. Nikole
1166
Novi Pazar (Stari Ras)
Đurđevi Stupovi
1171
Kraljevo
Manastir Studenica
1190
Sveta Gora (Atos), Grčka
Manastir Hilandar
1198
Kraljevo
Manastir Žiča
1206
Prijepolje
Manastir Mileševa
1219
Pridvorica, Ivanjica
Manastir Pridvorica
1195
Raška
Manastir Gradac
1277
Novi Pazar
Manastir Sopoćani
1260
Zvečan, KiM
Manastir Banjska
1313
Gračanica, KiM
Manastir Gračanica
1321
Dečani, KiM
Visoki Dečani
1327
Zadužbinari (8)
Veliki župan
Stefan Nemanja
r. 1113
Prosvetitelj
Rastko Nemanjić
r. 1175
Prvi kralj
Stefan Prvovenčani
r. 1165
Kralj
Stefan Vladislav
r. 1198
Kralj
Stefan Uroš I
r. 1223
Kraljica
Jelena Anžujska
r. 1236
Najveći graditelj
Stefan Uroš II Milutin
r. 1253
Kralj
Stefan Dečanski
r. 1276
Druge tematske celine
Literatura i izvori
Spisak je namenjen daljem čitanju i proveri podataka. Mrežni izvori su provereni 30. septembra 2026; knjige i srednjovekovni izvori navedeni su kao preporuka, a ne kao izvor pojedinačnih navoda na stranici.
Mrežni izvori
- Manastir Studenica, UNESKO – Centar svetske baštine
- Stari Ras i Sopoćani, UNESKO – Centar svetske baštine
- Srednjovekovni spomenici na Kosovu, UNESKO – Centar svetske baštine
- Sveta gora (Atos), UNESKO – Centar svetske baštine
Literatura za dalje čitanje
- Sima Ćirković, Srbi među evropskim narodima. Beograd: Equilibrium, 2004.
- Sima Ćirković, Rade Mihaljčić (ur.), Leksikon srpskog srednjeg veka. Beograd: Knowledge, 1999.
Srednjovekovni izvori
- Stefan Prvovenčani, Žitije svetog Simeona.
- Domentijan, Život Svetoga Save i Život Svetoga Simeona.
- Teodosije, Život Svetoga Save.
- Arhiepiskop Danilo II, Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih.